2.1. බෞද්ධ ගිහි ආචාර ධර්ම සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL)
බෞද්ධ ආචාර ධර්ම පද්ධතිය, විශේෂයෙන්ම ගිහි ජනයා සඳහා වූ පංචශීලය, අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) මඟින් අපේක්ෂා කරන මූලික මානුෂීය වටිනාකම්වලට අභ්යන්තර සදාචාරාත්මක පදනමක් සපයයි.1 දීඝ නිකායේ සාමඤ්ඤඵල සූත්රයෙහි පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "කථඤ්ච මහාරාජ භික්ඛු සීලසම්පන්නෝ හෝති? ඉධ මහාරාජ භික්ඛු පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතෝ හෝති. නිහිතදණ්ඩෝ නිහිතසත්ථෝ ලජ්ජී දයාපන්නෝ සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරති. ඉදම්පිස්ස හෝති සීලස්මිං."2 ගාථාවිවරණාර්ථය: “පින්වත් මහාරාජ, භික්ෂුව සීලයෙන් යුක්ත වන්නේ කොහොමද? පින්වත් මහාරාජ, මෙහි භික්ෂුව සතුන් මැරීම අත්හැර දාලා සතුන් මැරීමෙන් වැළකී ඉන්නවා. දඬු මුගුරු අත්හැර දාලා, අවි ආයුධ බැහැර කරලා, පවට ලැජ්ජා ඇතිව ඉන්නවා. සතුන් කෙරෙහි දයාවන්ත වෙනවා, සියලු ප්රාණීන් කෙරෙහි හිතානුකම්පීව වාසය කරනවා. මෙයත් ඔහුගේ සීලයට අයත් දෙයකි.”3 උක්ත දේශනා විවරණය අනුව: නූතන යුද්ධයන්හිදී සිදු වන විශාලතම අර්බුදය වන්නේ යුදමය අවශ්යතාව සහ මානුෂීය අවශ්යතාව අතර තුලනයක් පවත්වා ගැනීමයි. මෙහි එන "නිහිතසත්ථෝ" (අවි බැහැර කිරීම) යන්න නූතන IHL හි එන සමානුපාතිකත්වයේ මූලධර්මය (Principle of Proportionality) සමඟ සෘජුව බැඳේ. නූතන යුද බිමේදී සිවිල් වැසියන් සහ සටන්කාමීන් වෙන්කර හඳුනාගැනීම (Distinction) දුෂ්කර වන අවස්ථාවලදී, හුදෙක් බාහිර නීතියට වඩා "සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී" යන බෞද්ධ ගුණය සටන්කාමියා තුළ ස්වයං-පාලනයක් (Self-restraint) නිර්මාණය කරයි. මෙය ජිනීවා සම්මුතීන් මගින් අපේක්ෂා කරන "සීමිත යුද මාධ්ය භාවිතය" සඳහා වන ප්රබලතම අභ්යන්තර මනෝවිද්යාත්මක පදනමයි.3
දීඝ නිකායේ සාමඤ්ඤඵල සූත්රයෙහි පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: “අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතෝ හෝති දින්නාදායී දින්නපාටිකංඛී අථේනේන සුචිභූතේන අත්තනා විහරති. ඉදම්පිස්ස හෝති සීලස්මිං”4 ගාථාවිවරණාර්ථය: “නුදුන් දේ ගැනීම අත්හැරලා නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකී ඉන්නවා. දුන් දේ පමණක් පිළිගන්නවා. දුන් දේ පමණක් පිළිගනු කැමති වෙනවා. සොර රහිත සිතින් යුතු වූ පිරිසිදු සිතින් යුතු වූ ජීවිතයකින් වාසය කරනවා. මෙයත් ඔහුගේ සීලයට අයත් දෙයකි.” උක්ත දේශනා විවරණය අනුව: නූතන සන්නද්ධ ගැටුම්වලදී සතුරාගේ සම්පත් කොල්ලකෑම (Pillage) හෝ ස්වභාවික සම්පත් අත්පත් කර ගැනීම යුද අපරාධයකි. "දින්නපාටිකංඛී" (දුන් දේ පමණක් බලාපොරොත්තු වීම) යන ගුණය නූතන ආර්ථික යුක්තිය සහ දේපළ අයිතිය සුරැකීමට (Protection of Private Property) මග පාදයි. විශේෂයෙන්ම, යුද්ධය ව්යාපාරයක් කරගත් (War Profiteering) නූතන යුගයේදී, "සුචිභූතේන අත්තනා" ලෙස පිරිසිදු මනසින් කටයුතු කිරීම නූතන නීති පද්ධතියට සදාචාරාත්මක ජීවය ලබා දීමකි.5
දීඝ නිකායේ සාමඤ්ඤඵල සූත්රයෙහි පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: “අබ්රහ්මචරියං පහාය බ්රහ්මචාරී හෝති ආරාචාරී විරතෝ මේථුනා ගාමධම්මා. ඉදම්පිස්ස හෝති සීලස්මිං.”6 ගාථාවිවරණාර්ථය: "අබ්රහ්මචාරී බව අත්හැරලා බ්රහ්මචාරීව ඉන්නවා. ලාමක දෙයක් වූ මෛථූන සේවනයෙන් වැළකී එය දුරින්ම දුරුකර දමනවා. මෙයත් ඔහුගේ සීලයට අයත් දෙයකි." උක්ත දේශනා විවරණය අනුව: සන්නද්ධ ගැටුම් අතරතුර සිදුවන ලිංගික හිංසනය නූතන ලෝකයේ බරපතලම මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයකි. රෝම ප්රඥප්තිය (Rome Statute) මගින් ලිංගික වහල්භාවය යුද අපරාධයක් ලෙස නම් කර ඇත. බුදුදහම උගන්වන "ආරාචාරී" (ලාමක දේවලින් දුරස් වීම) යන ශික්ෂණය හුදු නීතියකට වඩා පුද්ගලයාගේ ආත්මගරුත්වය සහ අනෙකාගේ මානව ගෞරවය (Human Dignity) ආරක්ෂා කිරීමට පොළඹවයි. සිරකරුවන්ගේ සහ අසරණ වූ කාන්තාවන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට මෙය අත්යවශ්ය සදාචාරාත්මක මෙවලමකි.7
දීඝ නිකායේ සාමඤ්ඤඵල සූත්රයෙහි පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: “මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතෝ හෝති සච්චවාදී සච්චසන්ධෝ ථේතෝ පච්චයිකෝ අවිසංවාදකෝ ලෝකස්ස. ඉදම්පිස්ස හෝති සීලස්මිං.”8 ගාථාවිවරණාර්ථය: "බොරු කීම අත්හැරලා, බොරු කීමෙන් වැළකී ඉන්නවා. සත්යය කතා කරනවා. ඇත්තෙන් ඇත්ත ගලපනවා. ස්ථිරව පිහිටලා කතාකරනවා. පිළිගත හැකි දේ කතා කරනවා. ලෝකයාව රවටන්නේ නෑ. මෙයත් ඔහුගේ සීලයට අයත් දෙයකි." උක්ත දේශනා විවරණය අනුව: නූතන "Hybrid Warfare" හෙවත් මිශ්ර යුද ක්රමවේදයන්හිදී අසත්ය ප්රචාර (Fake News) සහ රවටා පහරදීම (Perfidy) බහුලව දක්නට ලැබේ. සත්යය ගරු කිරීමේ බෞද්ධ පිළිවෙත (සච්චසන්ධෝ) නූතන යුද සන්දර්භය තුළ පොරොන්දු කඩ නොකිරීම සහ විශ්වාසය ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ නීතියට (Pacta sunt servanda) අගනා ආදර්ශයකි. සතුරා සමඟ පවා අවංකව කටයුතු කිරීමේ මෙම ගුණය යුද්ධයෙන් පසු තිරසාර සාමයක් ගොඩනැගීමට අත්යවශ්ය වේ.9
ඛුද්දක නිකායේ ධම්මික සුත්තං (Sn 400) නිදසුන් විවරණය අනුව: "මජ්ජඤ්ච පානං න සමාචරෙය්ය ධම්මං ඉමං රෝචයේ යෝ ගහට්ඨෝ - න පායයේ පිබතං නානුජඤ්ඤා උම්මාදනන්තං ඉති නං විදිත්වා"{10} ගාථාවිවරණාර්ථය:"මෙම ධර්මයට කැමති ගිහියා මත්පැන් පානය නොකළ යුතුය. අනුන් ලවා පානය කරවීමට හෝ පානය කරන්නන් අනුමත කිරීමට හෝ නොකළ යුතුය. මත්පැන් යනු උමතුව (සිහිය විකෘති වීම) කෙළවර කොට ඇත්තක් බව වටහා ගත යුතුය." උක්ත දේශනා විවරණය අනුව: නූතන යුද බිමේදී උසස් තාක්ෂණික අවි මෙහෙයවන සටන්කාමියෙකුගේ සිහිය විකෘති වීම (උම්මාදනන්තං) දහස් ගණනකගේ මරණයට හේතු විය හැක. IHL හි එන අණදෙන නිලධාරියාගේ වගකීම (Command Responsibility) නිසි ලෙස ඉටු කිරීමට නම්, තීරණ ගන්නා පුද්ගලයා නිරන්තර සිහියෙන් (Mindfulness) සිටීම අත්යවශ්ය වේ. මත්ද්රව්යවලින් වැළකීමේ ශික්ෂා පදය නූතන වෘත්තීය යුද විනය (Professional Military Discipline) සහ සිවිල් පාලනයේ විනිවිදභාවය තහවුරු කරන ප්රධානතම දාර්ශනික සාධකයයි.{11}
නිගමනය: බෞද්ධ ආචාර ධර්ම සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතියේ සුසංයෝගය
සන්නද්ධ ගැටුම් පවතින අවස්ථාවකදී මානව ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) සහ බෞද්ධ ගිහි ආචාර ධර්ම පද්ධතිය අතර ඇත්තේ නොවෙනස්වන සහජීවනයකි. මෙම අධ්යයනය තුළින් කරුණු කිහිපයක් ඔස්සේ අවසානාත්මක නිගමනයකට එළඹිය හැකිය:
1. බාහිර නීතියට සදාචාරාත්මක ජීවය ලබාදීම
IHL යනු ජිනීවා සම්මුතීන් වැනි බාහිර නීති පද්ධතියක් මත පදනම් වූවකි. එහෙත් බුදුදහම උගන්වන "සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී" (සියලු ප්රාණීන් කෙරෙහි හිතානුකම්පී වීම) වැනි ගුණාංග සටන්කාමියා තුළ ස්වයං-විනයක් හා අභ්යන්තර හෘදසාක්ෂියක් ගොඩනගයි. නීතියට හසු නොවන යුද බිමේ අඳුරු කලාප තුළ පවා මානුෂීයව හැසිරීමට පුද්ගලයා පොළඹවන්නේ මෙම ආගමික ශික්ෂණයයි.
2. අවි භාවිතයේ සීමා පැනවීම (Proportionality & Distinction)
"නිහිතසත්ථෝ" (අවි බැහැර කිරීම) යන සංකල්පය නූතන යුද විද්යාවේ එන සමානුපාතිකත්වයේ මූලධර්මය සමඟ සමපාත වේ. හුදෙක් සතුරා විනාශ කිරීම නොව, අවම හානියක් සහිතව යුද අරමුණු ඉටුකර ගැනීම සහ සිවිල් වැසියන් ආරක්ෂා කිරීම බෞද්ධ අවිහිංසාවාදී දර්ශනය තුළින් තහවුරු වේ.
3. මානව ගෞරවය සහ දේපළ අයිතිය සුරැකීම
"දින්නපාටිකංඛී" (දුන් දේ පමණක් පිළිගැනීම) සහ "ආරාචාරී" (ලාමක සේවනයෙන් වැළකීම) යන ශික්ෂා පද මගින් යුද බිමේදී සිදුවන කොල්ලකෑම් හා ලිංගික හිංසනයන් වැළැක්වීමට අවශ්ය සදාචාරාත්මක පවුර නිර්මාණය කරයි. මෙය රෝම ප්රඥප්තිය වැනි අන්තර්ජාතික නීති මගින් අපේක්ෂා කරන යුද අපරාධ වැළැක්වීමේ අරමුණ මනාව ඉටු කරයි.
4. සත්යගරුකභාවය සහ තිරසාර සාමය
මිශ්ර යුද ක්රමවේද (Hybrid Warfare) තුළ රවටා පහරදීම (Perfidy) වළක්වා ගැනීමට බුදුදහමේ "සච්චවාදී" (සත්යවාදී) ගුණය අත්යවශ්ය වේ. යුද්ධයකදී පවා අන්යෝන්ය විශ්වාසය ආරක්ෂා කිරීම මගින් ගැටුමෙන් පසු සාමය ගොඩනැගීමේ ක්රියාවලිය (Peace-building) වඩාත් පහසු කරයි.
5. තීරණ ගැනීමේදී පවත්නා සිහිය (Mindfulness)
මත්පැන් හා මත්ද්රව්යවලින් වැළකීම (සුරාමේරය) හුදෙක් සෞඛ්ය පුරුද්දක් නොව, යුද බිමේදී තීරණ ගන්නා නිලධාරියෙකුගේ "අණදෙන වගකීම" (Command Responsibility) නිසි ලෙස ඉටු කිරීමට අවශ්ය මානසික පැහැදිලිකම ලබා දෙන සාධකයකි.
සාරාංශය:
අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) ලෝකයට හඳුන්වා දෙන්නේ කුමක් කළ යුතුද යන්නයි (What to do). බෞද්ධ ආචාර ධර්ම පද්ධතිය විසින් එම නීති ක්රියාත්මක කිරීමට අවශ්ය මානසික පදනම හා "ඇයි එය කළ යුත්තේ" (Why to do) යන සදාචාරාත්මක හේතුව සපයයි. එබැවින්, බෞද්ධ ගිහි ආචාර ධර්ම යනු IHL හි වඩාත් සාර්ථක පැවැත්ම සඳහා වන "සදාචාරාත්මක ආත්මය" ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
.png)
.jpg)
Comments