2.2. චතුර්විධ බෞද්ධ අධිකරණ සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතියේ (IHL) අධිකරණ විද්යාත්මක පදනම.
මනුෂ්ය වර්ගයා සන්නද්ධ ගැටුම් හෝ අභ්යන්තර ආරවුල්වලදී අනුගමනය කළ යුතු මානුෂීය සහ නීතිමය රාමුව පිළිබඳ නූතන ලෝකය අද වන විට පුළුල් එකඟතාවයකට පැමිණ ඇත. විශේෂයෙන්ම ජිනීවා සම්මුතීන් සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) මඟින් අපේක්ෂා කරන "සාධාරණ නඩු විභාගයක් සඳහා ඇති අයිතිය", "අපක්ෂපාතීත්වය" සහ "පුනරුත්ථාපනය" වැනි මූලධර්ම නූතන යුක්ති ධර්මයේ මුදුන්මල්කඩ ලෙස සැලකේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම නූතන නීතිමය ප්රමිතීන්ට සියවස් ගණනාවකට පෙර, බෞද්ධ විනය පිටකය තුළ ඇතුළත් 'චතුර්විධ අධිකරණ' සහ 'සප්ත අධිකරණ සමථ' ක්රමවේද මඟින් වඩාත් ප්රගතිශීලී සහ මානුෂවාදී යුක්ති පසිඳලීමේ පද්ධතියක් හඳුන්වා දී තිබීම විශ්මයජනකය. අනුවාදාධිකරණයේ එන 'අමූළ්හ විනය' (මානසික සෞඛ්ය සැලකීම) සිට කිච්චාධිකරණයේ එන 'ඤත්ති' (නිසි නෛතික ක්රියා පටිපාටිය) දක්වා වූ බෞද්ධ අධිකරණ විද්යාව, නූතන IHL හි එන Due Process (නිසි නීතිමය මාවත) සහ Natural Justice (ස්වාභාවික යුක්තිය) යන සංකල්පවල සදාචාරාත්මක අඩිතාලම ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
මෙම ලිපිය මඟින් විවාදාධිකරණ, අනුවාදාධිකරණ, ආපත්තාධිකරණ සහ කිච්චාධිකරණ යන බෞද්ධ අධිකරණ ක්රමවේද නූතන අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතියේ මූලධර්ම සමඟ ගළපමින්, බුදුදහම විසින් යුක්තිය පසිඳලීම සඳහා ලබා දී ඇති කාලානුරූපී සහ විශ්වීය දායකත්වය විමර්ශනය කෙරේ.
1. විවිධ තත්වයන් යටතේ නම්යශීලී යුක්තිය (Nuanced Justice & Mental Health)
IHL සහ නූතන අපරාධ නීතිය තුළ වරදක් කරන අවස්ථාවේ පුද්ගලයාගේ මානසික තත්ත්වය (Insanity Defense) සලකා බැලේ.[48] අනුවාදාධිකරණයේ අමූළ්හ විනය යනු මෙහි පැරණිතම සහ ප්රගතිශීලීතම අවස්ථාවයි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.27) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව : "අමූළ්හවිනයො දාතබ්බො"[49] උක්ත විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ : සන්නද්ධ ගැටුමකදී වුවද යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ අයෙකුගේ මානසික තත්ත්වය සහ ඔහු එම අවස්ථාවේ සිටි සිහිකල්පනාව විමර්ශනය කළ යුතු බවට වන නූතන නීති ප්රතිපත්තිය (Diminished Responsibility) මෙයට සමාන වේ.[50] දඬුවමට වඩා පුද්ගලයාගේ තත්ත්වය අවබෝධ කර ගැනීම මෙහි මානුෂවාදී ලක්ෂණයයි.
2. සාධාරණ විභාගයක් සඳහා වන ආරක්ෂණ (Safeguards for Fair Trial)
අනුවාදාධිකරණයේ එන සති විනය චූදිතයාගේ හෘද සාක්ෂියට සහ ඔහුගේ ප්රකාශයට ගෞරව කිරීමක් ලෙස දැක්විය හැකිය. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.27) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව:"සතිවිනයො දාතබ්බො"[51] උක්ත විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ: IHL හි 75 වන වගන්තිය (Protocol I) යටතේ චූදිතයෙකුට තමාගේ නිවැරදිභාවය ඔප්පු කිරීමට සහ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට ඇති අයිතිය අවධාරණය කෙරේ.[52] චූදිතයාගේ "සිහිය" හෝ "හෘද සාක්ෂිය" පදනම් කරගත් ප්රකාශයක් විමර්ශනය කිරීම මානුෂීය අයිතිවාසිකමක් ලෙස මෙහිදී සැලකිය හැකිය.
3. දඬුවමට වඩා පුනරුත්ථාපනයට මුල්තැන දීම (Restorative Justice over Punitive Justice)
IHL හි අරමුණ වෛරය පැතිරවීම නොව සාමය තහවුරු කිරීමයි.[53] අනුවාදාධිකරණයේ තස්ස පාපියසිකා ක්රමය මගින් වරදකරු හුදකලා කිරීම වෙනුවට ඔහු නිවැරදි කර නැවත පද්ධතියට එක්කර ගනී. (ධම්මපදය, 172) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව : "යො ච පුබ්බෙ පමජ්ජිත්වා, පච්ඡා සො නප්පමජ්ජති; සොමං ලොකං පභාසෙති..."[54] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ: යුද්ධයකින් පසු යුද අපරාධකරුවන් සම්බන්ධයෙන් පවා පුනරුත්ථාපන ක්රියාවලීන් (Rehabilitation)ක්රියාත්මක කිරීමේ වැදගත්කම නූතන ලෝකය පිළිගනී.[55] බුදුදහම වරදකරුට "වලාකුළින් මිදුණු සඳ මෙන්" බැබළීමට අවස්ථාව ලබා දීම තුළින් පෙන්වන්නේ මෙම පරම මානුෂීය ගුණයයි.
4. සාක්ෂි මත පදනම් වූ විනිවිදභාවය (Evidence-based Transparency)
අනුවාදාධිකරණයේ සම්මුඛා විනය තුළ ඇති කරුණු හතර (සංඝ, ධම්ම, විනය, පුග්ගල) යුක්තිය ඉටු කිරීමේදී අවශ්ය පූර්ණ විනිවිදභාවය තහවුරු කරයි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.27) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව:"පුග්ගලසම්මුඛතා: චෝදනා කරන සහ චෝදනා ලබන පුද්ගලයන් (පාර්ශ්වයන්) සිටිය යුතුය."[56] උක්ත විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ :IHL නීතියට අනුව රහසිගත නඩු විභාග (Secret Trials) තහනම්ය.[57] චූදිතයා ඉදිරියේ සාක්ෂි විභාග විය යුතුය යන මූලධර්මය බෞද්ධ අධිකරණය තුළ වසර 2500 කට පෙර සිටම "පුග්ගලසම්මුඛතාව" ලෙස පැවතිණි.
විවාදාධිකරණය සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) අතර සහසම්බන්ධය.
1. සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය (Right to a Fair Trial)
IHL හි එන වැදගත්ම මූලධර්මයක් වන්නේ යුද සිරකරුවෙකුට හෝ සිවිල් වැසියෙකුට වුවද සාධාරණ අධිකරණ ක්රියාවලියකට ඇති අයිතියයි.[58] විවාදාධිකරණයේ සම්මුඛා විනය තුළින් මෙය මැනවින් තහවුරු වේ විනය පිටකයෙහි චුල්ලවග්ග පාළියෙහි දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය "චතූහි සම්මුඛාවිනයො - සංඝසම්මුඛතා, ධම්මසම්මුඛතා, විනයසම්මුඛතා, පුග්ගලසම්මුඛතා"[59] (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.16) උක්ත විවරණය අනුව IHL හි (විශේෂයෙන් 3 වන ජිනීවා සම්මුතියේ 102-108 වගන්ති) චූදිතයා ඉදිරියෙහි නඩුව විභාග විය යුතු බවත්, ඔහුට කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමට අවස්ථාව තිබිය යුතු බවත් සඳහන් වේ.[60] බුදුදහමේ පුග්ගලසම්මුඛතා (පාර්ශවයන් ඉදිරිපිට සිටීම) යනු මෙම නූතන නීති සංකල්පයේම පදනමයි.
2. අධිකරණයේ අපක්ෂපාතීත්වය (Judicial Impartiality)
ගැටුමකදී තීරණ ගන්නා මණ්ඩලය කිසිදු පක්ෂයකට පක්ෂග්රාහී නොවිය යුතුය යන්න IHL හි මූලික අවශ්යතාවයකි.[61] (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.19) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව "න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්ය"[62] උක්ත විවරණය අනුව නූතන අදාළත්ව වනුයේ: සන්නද්ධ ගැටුමකදී පිහිටුවනු ලබන අධිකරණ ස්වාධීන හා අපක්ෂපාතී විය යුතු බවට ඇති අන්තර්ජාතික සම්මුතිය (Common Article 3 of Geneva Conventions) මෙහිදී සිහිපත් වේ.[63] බෞද්ධ අධිකරණයේ අගති සතරින් තොර වීම මගින් තහවුරු කරන්නේ මෙම "ස්වාභාවික යුක්තියේ" (Natural Justice) මූලධර්මයයි.
3. ප්රජාතන්ත්රවාදී සහ සාමූහික එකඟතාවය (Collective Responsibility & Consensus)
IHL යනු ලෝකයේ බහුතර රටවල් එකඟ වූ සම්මුතීන් සමුදායකි.[64] විවාදාධිකරණයේ යෙභුය්යසිකා ක්රමය තුළද ඇත්තේ මෙම සාමූහික එකඟතාවයේ ලක්ෂණයයි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.24) දැක්වෙන නිදසුන් විවරණය අනුව "යෙභුය්යසිකාය කම්මං කාතබ්බං" - බහුතර තීරණය අනුව කටයුතු කළ යුතුය.[65] මෙම විවරණය නූතන අදාළත්වය වනුයේ ගැටුමකට විසඳුම් සෙවීමේදී තනි පුද්ගල මනාපය මත නොව, බහුතරයකගේ හෝ පොදු සම්මුතියකට (Consensus) අනුව තීරණ ගැනීම මගින් තීරණයේ වලංගුභාවය සහ යුක්ති සහගත බව වැඩි වේ.
4. නීතියේ ආධිපත්යය (Rule of Law)
IHL ක්රියාත්මක වන්නේ ස්ථාපිත ගිවිසුම් හා නීති මතය. විවාදාධිකරණයේදී ද තීරණ ගත යුත්තේ පුද්ගලික මතය මත නොව "ධර්මය හා විනය" (නීතිය) පදනම් කරගෙනනය. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.16) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව "ධම්මසම්මුඛතා, විනයසම්මුඛතා"[66] මෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයෙ: යුද්ධයකදී වුවද හිතුවක්කාරී ලෙස කටයුතු කළ නොහැකි අතර, පනවා ඇති අන්තර්ජාතික නීති (Customary IHL) වලට අනුකූලව කටයුතු කළ යුතුය යන මූලධර්මය මෙහි ධම්ම/විනය සම්මුඛතාවයට සමාන වේ.[67]
ආපත්තාධිකරණය සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) අතර සහසම්බන්ධය.
1. වැරදි වර්ගීකරණය සහ සමානුපාතිකත්වය (Classification of Offenses & Proportionality)
IHL තුළ යුද අපරාධ (War Crimes), මානව වර්ගයාට එරෙහි අපරාධ (Crimes against Humanity) ලෙස වැරදිවල බරපතලකම වර්ග කර ඇත.[68] ආපත්තාධිකරණය තුළ පාරාජිකා සිට දුබ්භාසිත දක්වා ඇති වර්ගීකරණය මෙයට සමාන වේ. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.2) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "පඤ්ච ආපත්තික්ඛන්ධා... සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා ආපත්තාධිකරණං"[69] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ IHL: සෑම වරදකටම එකම දඬුවම ලබා නොදී, වරදේ බරපතලකම අනුව (Gravity of the offense) විනය කර්ම නියම කිරීම නූතන නීති විද්යාවේ එන "සමානුපාතිකත්වයේ මූලධර්මය" (Principle of Proportionality) තහවුරු කරයි.[70]
2. ස්වයං-අපරාධීකරණයෙන් මිදීම සහ වගවීම (Accountability & Self-Admission)
IHL හි අරමුණ වරදකරුවන් නීතිය ඉදිරියට ගෙන ඒමයි. ආපත්තාධිකරණයේ පටිඤ්ඤාතකරණ ක්රමය මගින් පුද්ගලයා තම වරදට වගවීම (Individual Accountability) දිරිමත් කරයි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.28) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "පටිඤ්ඤාතකරණං කාතබ්බං"[71] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්ව වනුයේ: වරදක් කළ තැනැත්තා එය අවංකව පිළිගැනීම තුළින් නඩු විභාග වඩාත් කාර්යක්ෂම වන අතර, එය වර්තමාන ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණ (ICC) පද්ධතිය තුළ දඬුවම් ලිහිල් කිරීමට හෝ පශ්චාත්තාපය සලකා බැලීමට හේතුවක් වේ.[72] මෙය බලහත්කාරයෙන් වරද පටවනවා වෙනුවට පුද්ගල හෘද සාක්ෂියට ඉඩ දීමකි.
3. පොදු සමාව සහ ගැටුම් සමනය (Amnesty & Conflict Resolution)
යුද්ධයකින් පසු සමාජීය සාමය ඇති කිරීම සඳහා IHL සහ සාම ගිවිසුම් තුළ "පොදු සමාව" (General Amnesty) වැනි සංකල්ප භාවිතා වේ.[73] ආපත්තාධිකරණයේ තිණවත්ථාරක ක්රමය මෙයට කදිම නිදසුනකි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.28) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව : "තිණවත්ථාරකෙන සම්මන්නිතබ්බං"[74] උක්ත දේශනා විවරණය අනුව නූතනයට එහි අදාළත්වය වනුයේ: දීර්ඝ කාලීන ගැටුමකදී දෙපාර්ශවයම අතින් සිදු වූ සුළු වැරදි පිළිබඳව දිගින් දිගටම විමර්ශනය කිරීමෙන් සාමය බිඳ වැටිය හැකි අවස්ථාවලදී, එම වැරදි "තණකොළින් වසා දමන්නාක් මෙන්" අමතක කර සාමූහික සමාව ලබා දීම (Amnesty) මානුෂවාදී පදනමක් සහිත ප්රායෝගික විසඳුමකි.[75]
4. මානුෂීය ලෙස සැලකීම සහ පුනරුත්ථාපනය (Humane Treatment & Rehabilitation)
IHL හි 75 වන වගන්තිය (Protocol I) අවධාරණය කරන්නේ ඕනෑම අපරාධකරුවෙකුට මානුෂීය ලෙස සැලකිය යුතු බවයි. (අංගුත්තර නිකාය, 3.40) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "එවම්පි සොධති අත්තානං, චන්දොව රාහුග්ගහා පමුත්තො"[76] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ : දඬුවම යනු පුද්ගලයා විනාශ කිරීම නොව, ඔහුව පිරිසිදු කර (Rehabilitate) නැවත සමාජයට වැඩදායී පුද්ගලයෙකු ලෙස එක් කිරීමයි. බෞද්ධ අධිකරණය වරදකරු "රාහුගෙන් මිදුණු සඳක්" ලෙස දැකීම, නූතන මානුෂවාදී නීතිය අපේක්ෂා කරන ඉහළම මානව ගෞරවයයි.[77]
කිච්චාධිකරණය සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) අතර සහසම්බන්ධය
1. නිසි නෛතික ක්රියා පටිපාටිය (Due Process of Law)
IHL හි මූලික අවශ්යතාවයක් වන්නේ ඕනෑම පරිපාලන හෝ අධිකරණ තීරණයක් ස්ථාපිත නීතිමය රාමුවකට අනුකූලව සිදු විය යුතු බවයි.[78] කිච්චාධිකරණය තුළ පවතින ඤත්ති (යෝජනාව) සහ අනුස්සාවනා (ප්රකාශය) මගින් තහවුරු වන්නේ මෙම "නිසි ක්රියා පටිපාටියයි". (මහාවග්ග පාළි, 1.28.6) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "ඤත්තිං ඨපෙත්වා තීහි අනුස්සාවනාහි කම්මං කාතබ්බං"[79] උක්ත දේශනා විවරණය අනුව නූතන අදාළත්වය වනුයේ: සන්නද්ධ ගැටුමකදී වුවද පුද්ගලයෙකුගේ අයිතිවාසිකම්වලට බලපාන තීරණ (උදා: දඬුවම් දීම හෝ නිදහස් කිරීම) ගත යුත්තේ අහඹු ලෙස නොව, නිශ්චිත නෛතික පියවරයන් අනුගමනය කිරීමෙනි. බුදුදහමේ ඤත්තිචතුත්ථ කර්මය වැනි ක්රමවේද හරහා තහවුරු කරන්නේ තීරණයක ඇති නීත්යානුකූලභාවය සහ පාරදෘශ්යභාවයයි.[80]
2. සාමූහික එකඟතාවය සහ වගවීම (Collective Consensus & Accountability)
IHL යනු ජාත්යන්තර ප්රජාවේ සාමූහික එකඟතාවයේ ප්රතිඵලයකි.[81] කිච්චාධිකරණයේ එන අපලොකන කර්මය තුළ ඇත්තේ ද මෙම සාමූහික එකඟතාවයේ මූලධර්මයයි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.2) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව: "යා සංඝස්ස කිච්චයතා කරණීයතා අපලොකනකම්මං... එතං කිච්චාධිකරණං"[82] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ: සංවිධානාත්මක වගකීම (Organizational Responsibility) යටතේ ගනු ලබන තීරණ තනි පුද්ගල කැමැත්ත මත නොව, මුළු මහත් සංවිධානයේ හෝ එකඟතාවය මත පදනම් විය යුතු බව IHL පිළිගනී. මෙය "හිතුවක්කාරී පාලනය" (Arbitrary Power) වැළැක්වීමේ මානුෂවාදී පදනමයි.[83]
3. ගණ පූරණය සහ වලංගුභාවය (Quorum and Validity)
නීත්යානුකූල අධිකරණයක් හෝ පාලන මණ්ඩලයක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා අවශ්ය අවම සාමාජික සංඛ්යාව (Quorum) පිළිබඳ නීතිය කිච්චාධිකරණයේ සංඝසම්මුඛතා තුළ මැනවින් දක්නට ලැබේ.[84] චුල්ලවග්ග පාළියෙහි දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව : "සංඝසම්මුඛතා: සංඝ කර්මය සිදු කිරීමට අවශ්ය භික්ෂු ගණන (ගණ පූරණය) සිටිය යුතුය."[85] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ: අන්තර්ජාතික අධිකරණ හෝ මානුෂවාදී කමිටු (ICRC වැනි) තීරණ ගැනීමේදී ඒවායේ නෛතික වලංගුභාවය තහවුරු කිරීමට නිසි සාමාජික නියෝජනයක් අවශ්ය වේ. බුදුදහම "ගණ පූරණය" අනිවාර්ය කිරීම තුළින් තනි පුද්ගල ආධිපත්යය වෙනුවට ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යුහයක් (Democratic Structure) ආරක්ෂා කරයි.
4. සාමකාමී සහජීවනය සඳහා වන පරිපාලනය (Administrative Justice for Peace)
IHL හි එක් අරමුණක් වන්නේ ගැටුම් අතරතුර පවා සිවිල් පරිපාලනය සහ නීතියේ ආධිපත්යය පවත්වා ගැනීමයි. කිච්චාධිකරණය තුළින් සංඝ සමාජයට ලබා දෙන්නේ ද එවැනිම ස්ථාවරත්වයක් සහ සාමයක් සහිත පාලන ව්යුහයකි. (චුල්ලවග්ග පාළි, 4.14.34) දැක්වෙන පහත නිදසුන් විවරණය අනුව : "ධම්මෙන සමෙන කම්මං කරොති" - ධර්මයෙන් හා සමව (විධිමත්ව) කර්මය කරයි.[86] උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ: සමාජයක සාමය පවතින්නේ නීතිය සහ යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රමය නිසි ලෙස ක්රියාත්මක වන විට පමණි. කිච්චාධිකරණය තුළින් "ධර්මය හා විනය" පදනම් කරගත් නිසි පරිපාලනයක් පවත්වා ගැනීම, මානුෂවාදී සමාජයක් ගොඩනැගීමේ මූලික අවශ්යතාවයකි.[87]
නිගමනය: බෞද්ධ අධිකරණ විද්යාව සහ නූතන නීතිය පිළිබඳ දාර්ශනික විශ්ලේෂණය
චතුර්විධ බෞද්ධ අධිකරණ පද්ධතිය සහ අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය (IHL) පිළිබඳ මෙම තුලනාත්මක අධ්යයනය මඟින් තහවුරු වන්නේ, නූතන නීති විද්යාව මුහුණ දී ඇති සීමාවන් ජය ගැනීමට ඇති එකම මාවත 'බෞද්ධ අභිප්රේරණයෙහි මූලධර්මය' බවයි. මෙම අධ්යයනය ඇසුරින් පහත දාර්ශනික නිගමනවලට එළඹිය හැකිය:
1. නීතියේ ද්වෛතය සහ අභ්යන්තර සුසමාහිතභාවය
නූතන නීති පද්ධතීන්හි මූලික දුර්වලතාවය වන්නේ නීතිය සහ අනීතිය අතර පවතින අවිඡින්න බැඳීමයි. නීතියක් පවතින්නේම අනීතිය පවතින තාක් පමණි. බාහිර නීතිය යනු බිය හෝ බලහත්කාරය මත පදනම් වූවක් වන අතර, එය පුද්ගලයාගේ සදාචාරාත්මක වර්ධනයට සෘජුව දායක නොවේ. එහෙත් බෞද්ධ අධිකරණ විද්යාව පෙන්වා දෙන්නේ සදාචාරය යනු බාහිර නීතියක් නොව 'අභ්යන්තර සුසමාහිතභාවයක්' බවයි. පුද්ගලයා තුළ මෙම අභ්යන්තර ඒකාග්රතාවය ගොඩනැඟුණු කල, බාහිර නීති පද්ධතීන්හි අවශ්යතාවය ස්වයංක්රීයවම අහෝසි වී යයි.
2. ප්රතිකාරාත්මක යුක්තියේ පරම මානුෂීයත්වය
නූතන නීතිය බොහෝ විට වරදකරු දණ්ඩනයට ලක් කිරීම (Punitive Justice) හරහා සමාජයෙන් වෙන් කරන අතර, එමඟින් සිදු වන්නේ වෛරය සහ අපරාධය තවදුරටත් ප්රතිනිෂ්පාදනය වීමයි. බෞද්ධ අධිකරණයේ එන අනුවාදාධිකරණ සහ ආපත්තාධිකරණ ක්රමවේදයන්හි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ, වරදකරු විනාශ කිරීම වෙනුවට ඔහු තුළ පශ්චාත්තාපය ඇති කර නැවත සමාජගත කිරීමේ (Restorative Justice) ප්රගතිශීලී ගුණයයි. "වලාකුළින් මිදුණු සඳක් මෙන්" පුද්ගලයා පිරිසිදු කිරීමේ මෙම ක්රියාවලිය නූතන නීතිමය රාමු තුළ තවමත් අසම්පූර්ණ සිහිනයකි.
3. නූතන නීතියේ ඇති "තාක්ෂණික පටුබව" සහ බෞද්ධ "නම්යශීලීත්වය"
නූතන නීති පද්ධති බොහෝ විට සාක්ෂි සහ තාක්ෂණික කරුණු මත පදනම් වන නිසා, සත්ය වශයෙන්ම වරදකරු වූ අයෙකු නීතිමය සිදුරු තුළින් නිදහස් වීමට ඉඩ ඇත. එහෙත් බෞද්ධ අධිකරණයේ සම්මුඛා විනය තුළ ධර්මය, විනය සහ පුද්ගල හෘද සාක්ෂිය යන තුනම සමපාත වේ. මෙහිදී යුක්තිය ඉටු වන්නේ හුදු ලේඛන මත නොව, සත්යය (Saccha) මතය.
4.අභිප්රේරණය සහ ශක්ති රූපාන්තරණය
මෙම සියලු බෞද්ධ අධිකරණ ක්රියා පටිපාටීන්හි හරය වන්නේ 'බෞද්ධ අභිප්රේරණයෙහි මූලධර්මයයි'. ඒ අනුව:වරදක් සිදුවීම යනු යම් පැවැත්මක අහිතකර වෙනස් වීමකි (අනිත්යය). බෞද්ධ යුක්ති ධර්මය එම අනිත්ය වූ ශක්තිය ප්රඥාවෙන් සහ විනයෙන් හසුරුවා, එය නැවත යහපත් වෙනසක් (අනිත්යතාවයක්) කරා යොමු කරයි. මෙම ක්රියාවලිය හුදු ලෞකික යුක්තිය පසිඳලීමෙන් නොනැවතී, පුද්ගලයා ආධ්යාත්මික උච්චතම ඵලය වන 'අවේධිත සැපය' (Vedayita Sukha) කරා මෙහෙයවනු ලබයි.
සාරාංශය
නූතන ලෝකයට අවශ්ය වන්නේ හුදු සංකීර්ණ නීති පද්ධතීන් හෝ දඬුවම් ක්රමවේදයන් නොව, බුදුදහමේ පෙන්වා දෙන පරිදි මානසික සංයමය හා පරාර්ථචරියාව මත පදනම් වූ 'අභ්යන්තර නීති පද්ධතියකි'. චතුර්විධ බෞද්ධ අධිකරණය නීතිය පසිඳලීමෙන් ඔබ්බට ගොස් පුද්ගලයා සහ සමාජය එකවර සුසමාහිත කරන බැවින්, එය අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතියට (IHL) ලබා දිය හැකි උසස්ම දාර්ශනික දායකත්වය ලෙස සැලකිය හැකිය.
පාදක සටහන් (Footnotes)
[48] H.L.A. Hart, Punishment and Responsibility: Essays in the Philosophy of Law, Oxford University Press, 2008.
[49] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, බුද්ධ ජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව, 4.14.27 ඡේදය (අමූළ්හවිනය විවරණය).
[50] International Committee of the Red Cross (ICRC), Customary International Humanitarian Law, Volume 1: Rules, Rule 102 (The Right to a Fair Trial).
[51] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, බුද්ධ ජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව, 4.14.27 ඡේදය (සතිවිනය විවරණය).
[52] Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949 (Protocol I), Article 75 (Fundamental Guarantees), 1977.
[53] Jean Pictet, The Principles of International Humanitarian Law, ICRC, 1966.
[54] ධම්මපදය, ලෝක වග්ගය, 172 ගාථාව.
[55] United Nations, Basic Principles on the Use of Restorative Justice Programmes in Criminal Matters, ECOSOC Resolution 2002/12.
[56] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.27 (සම්මුඛාවිනය - පුද්ගල සම්මුඛතාව පිළිබඳ විවරණය).
[57] International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), Article 14(1), which emphasizes the right to a public hearing.
[58] Geneva Convention III, Relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 102, 1949.
[59] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.16 ඡේදය.
[60] Geneva Convention III, Articles 102-108 (Penal and Disciplinary Sanctions).
[61] The Rome Statute of the International Criminal Court (ICC), Article 40 (Independence of the Judges).
[62] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.19 (සතර අගතියෙන් තොර වීම පිළිබඳ විවරණය).
[63] Geneva Conventions (1949), Common Article 3 (Conflicts not of an international character).
[64] Gary D. Solis, The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War, Cambridge University Press, 2010.
[65] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.24 (යෙභුය්යසිකා විවරණය).
[66] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.16 (ධම්ම සහ විනය සම්මුඛතාව).
[67] Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, Customary International Humanitarian Law, Cambridge University Press, 2005.
[68] The Rome Statute of the International Criminal Court (ICC), Articles 5-8 (Crimes within the jurisdiction of the Court).
[69] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.2 (ආපත්තික්ඛන්ධ වර්ගීකරණය).
[70] Judith Gardam, Necessity, Proportionality and the Use of Force by States, Cambridge University Press, 2004.
[71] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.28 (පටිඤ්ඤාතකරණ විවරණය).
[72] ICC Rules of Procedure and Evidence, Rule 139 (Admission of Guilt).
[73] Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol II), Article 6(5), 1977.
[74] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.28 (තිණවත්ථාරක විවරණය).
[75] Louise Mallinder, Amnesty, Human Rights and Political Transitions, Oxford University Press, 2008.
[76] අංගුත්තර නිකාය, බුද්ධ ජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව, 3.40 (අත්තාධිපතෙය්ය සූත්රය හෝ අනුරූපී විවරණය).
[77] Universal Declaration of Human Rights (UDHR), Article 5 (Right to Dignity and Humane Treatment).
[78] Andrew Ashworth, Principles of Criminal Law, Oxford University Press, 2009.
[79] මහාවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 1.28.6 (ඤත්තිචතුත්ථ කර්ම විවරණය).
[80] Ven. Walpola Rahula, The Heritage of the Bhikkhu, Grove Press, 1974.
[81] Malcolm N. Shaw, International Law, Cambridge University Press, 2017.
[82] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.2 (කිච්චාධිකරණ හා අපලොකනකම්ම විවරණය).
[83] Tom Bingham, The Rule of Law, Penguin Books, 2011.
[84] බුද්ධදත්ත හිමි, පොල්වත්තේ, විනය පිටකය (සිංහල අනුවාදය), ප්රථම භාගය.
[85] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.27 (සංඝසම්මුඛතාව පිළිබඳ විවරණය).
[86] චුල්ලවග්ග පාළි, විනය පිටකය, 4.14.34.
[87] Ratnapala, Suri, Jurisprudence, Cambridge University Press, 2009.
.png)
.jpg)
Comments