බෞද්ධ දඬුවම් සංකල්පය හා පුනරුත්ථාපනයට මුල්තැන දෙන අහිංසාවාදී ප්රවේශය සහ IHL ප්රායෝගික අභ්යන්තර ගැටුම් කළමනාකරණය.
ඕනෑම සමාජයක විනය පවත්වාගෙන යාම සඳහා දඬුවම් ක්රමවේදයක් අත්යවශ්ය වුවද, බුදුදහම ඉදිරිපත් කරන්නේ නූතන දණ්ඩනීය නීතියට වඩා වෙනස් වූ පුනරුත්ථාපනීය ප්රවේශයකි. මෙය අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතියේ (IHL) හරය වන වධහිංසා පැමිණවීම තහනම් කිරීම සහ සිරකරුවන්ගේ මානුෂීය අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම යන මූලධර්ම සමඟ මනාව බද්ධ වේ. අංගුත්තර නිකායේ කේසී සූත්රයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්රාවකයන් දමනය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ක්රම තුනක් දක්වා ඇත. මෙය IHL සන්දර්භය තුළ යුද සිරකරුවන්ට (POWs)සහ වැරදි කරන්නන්ට සැලකිය යුතු ආකාරය පිළිබඳ සදාචාරාත්මක මග පෙන්වීමක් සපයයි.
1. මෘදු දඬුවම් (මුදුනා දමෙති): උක්ත සූත්රයෙහි [42] පහත දැක්වෙන නිදසුන් විවරණය: "අහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මුදුනා පි දමෙමි... එත්තකං සීලෙසු, එත්තකං සමාධිම්හි, එත්තකං පඤ්ඤායං..." ගාථා විවරණාර්ථය: පුද්ගලයාගේ ගුණධර්ම අගය කරමින්, කරුණාවෙන් සහ මෘදු ලෙස අවවාද කිරීම මෙහිදී සිදු වේ. උක්ත දේශනා විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ මෙය IHL හි දැක්වෙන මානුෂීය සැලකීමේ මූලික පියවරයි.
2. දැඩි දඬුවම් (දළ්හෙන දමෙති): උක්ත සූත්රයෙහි [43] පහත දැක්වෙන නිදසුන් විවරණය: "අහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දළ්හෙනපි දමෙමි... එතෙ තං භික්ඛුං ඵරුසෙන වත්තබ්බොති වදාමි." ගාථා විවරණාර්ථය: මෘදු ප්රවේශයන්ගෙන් ප්රතිඵල නොලැබෙන විට, වඩාත් දැඩි ලෙස වරද පෙන්වා දීම සහ විනය ක්රියාමාර්ග ගැනීම මෙයින් අදහස් වේ. මෙම විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ යුද විනය පවත්වා ගැනීම සඳහා ගනු ලබන නෛතික ක්රියාමාර්ගවලට සමාන කළ හැකිය.
3. මිශ්ර දඬුවම් (මුදුදළ්හෙන දමෙති): උක්ත සූත්රයෙහි [44] පහත දැක්වෙන නිදසුන් විවරණය: "අහං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මුදුදළ්හෙනපි දමෙමි... එතෙ තං භික්ඛුං සණ්හඵරුසෙන වත්තබ්බොති වදාමි." ගාථා විවරණාර්ථය: අවස්ථානුකූලව මෘදු හා දැඩි ක්රමවල සමබර මිශ්රණයක් භාවිතා කිරීමයි. මෙම විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ අපරාධ විද්යාවේ එන සාධාරණ දඬුවම් ක්රමවේදයන්ට අනුගත වේ.
බුදුදහමේ දැඩිම දඬුවම ලෙස සැලකෙන "ආර්ය විනයේ මරා දැමීම" හෝ "බ්රහ්ම දණ්ඩනය" යනු ශාරීරික හිංසනයක් නොවේ. උක්ත සූත්රයෙහි[45] පහත දැක්වෙන නිදසුන් විවරණය: "යතො ච ඛො,කෙසි... තථාගතො තං හනති... හනති, භන්තෙ,තථාගතස්ස අරියවිනයෙ යං තං න සෙවිතබ්බං න භාසිතබ්බං න මනසිකාතබ්බන්ති." ගාථා විවරණාර්ථය: මෙහිදී "මරා දැමීම" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ පුද්ගලයාගේ වැරදි හැසිරීම් රටා සහ අකුසල සිතිවිලි ප්රහාණය කිරීමයි. මෙම විවරණයෙහි නූතන අදාළත්වය වනුයේ IHL හි තෙවන ජිනීවා සම්මුතිය මගින් සිරකරුවන්ට වධහිංසා පැමිණවීම තහනම් කර ඇති අතර, බුදුදහම පෙන්වා දෙන මෙම "ශාරීරික නොවන දඬුවම්" ක්රමය මගින් පුද්ගලයාගේ මානව ගෞරවය ආරක්ෂා කරමින් ඔහුව පුනරුත්ථාපනය කිරීමට අවස්ථාව ලබා දෙයි.
ධම්මපදයේ එන පහත ගාථා රත්නයන්[46] මගින් බුදුදහම දඬුවම පිළිබඳ දක්වන මානුෂීය ආකල්පය පැහැදිලි කරයි:නිදසුන් විවරණය: “සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස - සබ්බේ භායන්ති මච්චුනෝ අත්තානං උපමං කත්වා - න හනෙය්ය න ඝාතයේ" (ධම්මපදය - 129) විවරණය: දඬුවමට සියල්ලෝ බිය වෙති, මරණයට සියල්ලෝ භය වෙති. තමා උපමා කොට ගෙන කිසිවෙකුට හිංසා නොකළ යුතුය, නොමැරිය යුතුය. IHL සම්බන්ධය: මෙම මූලධර්මය IHL හි පදනම වන "මනුෂ්ය ජීවිතයට ගරු කිරීම" යන්නට සදාචාරාත්මක පණක් ලබා දෙයි. සතුරෙකු වුවද දඬුවමට හා මරණයට බිය වන බව වටහා ගැනීම යුද බිමේදී සිදුවන අමානුෂික ඝාතන වැළැක්වීමට හේතු වේ.
බුදුදහම සහ විනය නීතිවලට අනුව ඇතැම් පුද්ගල කණ්ඩායම් දඬුවම්වලින් නිදහස් කර ඇත. මෙය නූතන IHL හි "විශේෂ ආරක්ෂාව ලබන පුද්ගලයන්" පිළිබඳ සංකල්පය හා මනාව ගැලපේ: ළමයින් සහ රෝගීන්: බෞද්ධ විනය තුළ ළමයින්ට සහ උමතු වූ අයට (මානසික රෝගීන්ට) දඬුවම් නොකළ යුතු බව අවධාරණය කෙරේ. මෙය IHL හි සිවිල් වැසියන් සහ රෝගී සටන්කාමීන් ආරක්ෂා කිරීමේ නීතිවලට සමාන්තර වේ. පුනරුත්ථාපනය: අඞ්ගුලිමාල සූත්රය[47] (MN 86) මගින් පෙන්වා දෙන්නේ දරුණු අපරාධකරුවෙකු වුවද දඬුවම් කිරීම වෙනුවට ධර්මයෙන් දමනය කර පුනරුත්ථාපනය කළ හැකි බවයි. මෙය නූතන යුද සිරකරුවන් පුනරුත්ථාපනය කිරීමේ (Rehabilitation of POWs) අන්තර්ජාතික ප්රමිතීන්ට අනුකූල වේ.බුදුදහමේ දඬුවම් සංකල්පය පළිගැනීම මත නොව කරුණාව සහ පුනරුත්ථාපනය මත පදනම් වේ. අමානුෂික රාජ්ය දඬුවම් ක්රම විවේචනය කරමින් බුදුන් වහන්සේ ඉදිරිපත් කළ මෙම දර්ශනය, නූතන අන්තර්ජාතික මානුෂවාදී නීතිය වඩාත් සදාචාරාත්මක ලෙස ක්රියාවට නැංවීමට අවශ්ය කරන මානුෂීය පදනම සපයයි.
ප්රායෝගික අභ්යන්තර ගැටුම් කළමනාකරණය.
ධම්මපදයේ (Dhp 103-105) සාර ව්යාඛ්යානය මඟින්, ගැටුම් පරිවර්තනය සඳහා අවශ්ය වන අභ්යන්තර ජයග්රහණය සඳහා වූ ප්රායෝගික මාර්ගය පැහැදිලි කරයි. බුදු දහමේ මෙම ක්රමවේද නූතන මනෝවිද්යාත්මක ප්රතිකාර ක්රම (Psychological Therapies) වන සංජානනීය චර්යා චිකිත්සාව (CBT)සහ මනසිකාරය මත පදනම් වූ චිකිත්සාව (MBCT) සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස අතිච්ඡාදනය වේ. මෙම ප්රායෝගික පථය අදියර හතරකින් යුක්ත වේ:
1. හඳුනා ගැනීම (Identify): සතුරා අභ්යන්තරය.
පළමු පියවර වන්නේ වර්තමාන චිත්ත ස්වභාවය හඳුනා ගැනීමයි—"දැනට කුමන සතුරාද—ලෝභ/දෝස/මෝහ?" යන්න පටිසංයුත්ත ඤාණ මඟින් විමර්ශනය කිරීමයි. නූතන මනෝවිද්යාවේදී මෙය ස්වයං-විශ්ලේෂණය (Self-Analysis)ලෙස හඳුන්වන අතර, ගැටලුවට ආමන්ත්රණය කිරීමට පෙර මූල හේතුව (අකුසල මූල) හඳුනා ගැනීම මෙහිදී සිදුවේ. මෙමගින්, බාහිර ගැටුමට මූලික වන අභ්යන්තර ක්ලේශය ප්රථමයෙන් නිෂ්ක්රීය කරනු ලබයි.
2. නතර කිරීම (Stop): සති සම්පජඤ්ඤය භාවිතය
අකුසල සිතිවිල්ලක් හඳුනාගත් වහාම, එයට ප්රතිචාර දැක්වීම නතර කිරීම සඳහා ශරීර සංවේදන වෙත සතිය යොමු කිරීම (හුස්ම තුනක් වැනි සරල ක්රියාවලියකින්) සිදු කරයි. බෞද්ධ සංකල්පයට අනුව මෙය කායානුපස්සනා සහ සති සම්පජඤ්ඤය (මහා සතිපට්ඨාන සූත්රය) භාවිතයයි. නූතන අදාළත්වයේදී, මෙය මනසිකාරය මත පදනම් වූ ආතති කළමනාකරණය (Mindfulness-Based Stress Reduction - MBSR) වේ. එමඟින් සිතේ චලනයන් සහ ශාරීරික සංවේදන අතර ඇති සම්බන්ධය විවේකීව හඳුනා ගැනීම තුළින් චිත්ත අර්බුදයේ ක්ෂණික බලපෑමෙන් මිදෙයි.
3. පරිවර්තනය (Transform): අකුසලය කුසලයකට යොමු කිරීම.
තෙවන පියවර වන්නේ හඳුනාගත් අකුසල අරමුණ (ද්වේශය හෝ වෛරය වැනි) කුසල නිමිත්තකට මාරු කිරීමයි. මෙය මෙත්තා, කාරුණා හෝ අසුභ/අනිච්චා සඥා වැනි අරමුණක් වෙත මනස යොමු කිරීමෙන් සිදුවේ. මෙහි නූතන අදාළත්වය වන්නේ සංජානනීය ප්රතිව්යුහගතකරණය (Cognitive Restructuring) යි. එනම්,සෘණාත්මක හෝ විනාශකාරී චින්තන රටා හඳුනාගෙන, ඒවා අනුකම්පාව හෝ යථාර්ථය පිළිබඳ ඥානය මත පදනම් වූ වඩාත් ධනාත්මක හා සමබර සංජානනයක් සමඟ ප්රතිස්ථාපනය කිරීමයි.
4. පවත්වා ගැනීම (Sustain): අඛණ්ඩ පුහුණුව.
අවසාන පියවර වන්නේ මෙම කුසල චර්යාව දිනපතා අඛණ්ඩව පුහුණු කිරීම මඟින් පවත්වා ගැනීමයි. මේ සඳහා ආනාපානසති (ආනාපානසති සූත්රය), බ්රහ්මවිහාර වැනි භාවනා ක්රම සහ ධම්ම-විචය (ධර්මය විමර්ශනය) වැනි ඥානමය ක්රමවේද යොදා ගනී. මෙහි නූතන අදාළත්වය වන්නේ චර්යාත්මක වෙනස්කම් (Behavioral Modification) ඇති කිරීම සහ මනෝවිද්යාත්මක පුහුණුව ජීවන රටාවට ස්ථිරව ඒකාබද්ධ කිරීමයි. මෙමගින් අභ්යන්තර සාමය (නිවණ-මඟ) සඳහා අවශ්ය වන ශක්තිමත් මනෝවිද්යාත්මක පදනම ගොඩනැගේ.
පාදක සටහන් (Footnotes)
[42] අංගුත්තර නිකාය, චතුක්ක නිපාතය, 2. චක්ක වග්ගය, 1. කේසි සූත්රය (සිංහල බුද්ධ ජයන්ති ත්රිපිටක ග්රන්ථ මාලාව, පිටුව 204). මෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ කේසි අශ්ව දමකයාට තමන් වහන්සේ ශ්රාවකයන් "මෘදු" ලෙස දමනය කරන ආකාරය විස්තර කරයි.
[43] එම සූත්රයම, "දළ්හෙන" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දැඩි විනය නීති පැනවීම සහ වැරදිවල ආදීනව පෙන්වා දෙමින් කරනු ලබන දැඩි අවවාදයි.
[44] එම සූත්රයම, "මුදුදළ්හෙන" යන්නෙන් පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය අනුව මෘදු හා දැඩි යන ක්රම දෙකම අවස්ථානුකූලව යොදා ගැනීම විග්රහ කෙරේ.
[45] අංගුත්තර නිකාය, කේසි සූත්රයෙහි අවසාන කොටස. මෙහි "අරියවිනයෙ හනති" (ආර්ය විනයෙහි මරා දැමීම) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සද්ධර්මය ශ්රවණය කිරීමට හෝ පිළිපැදීමට සුදුසු නොවන පුද්ගලයෙකු ලෙස සලකා ඔහු කෙරෙහි අවවාද අනුශාසනා නතර කිරීම හෙවත් බ්රහ්ම දණ්ඩනයයි.
[46] ඛුද්දක නිකාය, ධම්මපදය, දණ්ඩ වග්ගය, 129 වන ගාථාව.
[47] මජ්ඣිම නිකාය, රාජ වග්ගය, අංගුලිමාල සූත්රය (MN 86). දරුණු අපරාධකරුවෙකු වුවද මනෝවිද්යාත්මක සහ ආධ්යාත්මික පරිවර්තනයක් මගින් යහපත් පුද්ගලයෙකු කළ හැකි බවට වන ප්රමුඛතම නිදසුනයි.
.png)
.jpg)
Comments